Kundel, hybryda czy pies rasowy? 3 typy psów

Pies rasowy, kundel czy hybryda – podczas wyboru psa te trzy pojęcia pojawiają się niemal zawsze. Mówiąc najprościej: pies rasowy pochodzi z udokumentowanej w księdze rodowodowej rasy, prowadzonej od wielu pokoleń. Kundel ma rodziców o nieznanym lub mieszanym pochodzeniu, a hybryda powstaje w wyniku celowego skrzyżowania dwóch znanych ras. Poniżej szczegółowo omawiamy każdy z tych trzech typów psów.

Czym jest kundel (mieszaniec)?

Kundel to po prostu pies, którego rodzice nie należą do tej samej rasy lub nie reprezentują żadnej konkretnej, zdefiniowanej rasy. Może to być potomek psów wolno żyjących, biegających samopas lub bezdomnych, który odziedziczył mieszankę genów wielu różnych ras.

Bez testu DNA ustalenie, jakie rasy składają się na jego pochodzenie, jest zazwyczaj niemożliwe. Mieszańce najczęściej trafiają do schronisk i fundacji ratujących zwierzęta lub żyją na ulicy w różnych zakątkach świata. Różnorodność genetyczna u kundelków może być oczywiście większa – w zależności od tego, jak często ich przodkowie krzyżowali się z różnymi rasami. Nie oznacza to jednak, że nie mogą one dziedziczyć genów odpowiedzialnych za poważne choroby. Obala to powszechny mit, jakoby kundle ze względu na różnorodność genetyczną były automatycznie zdrowsze od psów rasowych.

Czym jest pies rasowy?

Pojęcie czystych ras psów jest stosunkowo nowe. Badania z zakresu genetyki populacyjnej (np. Thalmann i in., 2013) wskazują, że psy i wilki utworzyły odrębne populacje hodowlane około 18 800 do 32 100 lat temu. Intensywna, selektywna hodowla ukierunkowana na uzyskanie określonego, jednolitego fenotypu i stworzenie konkretnych ras rozpoczęła się jednak dopiero w połowie XIX wieku. Obecnie Fédération Cynologique Internationale (FCI) uznaje na całym świecie ponad 350 różnych ras, z których każda posiada zamkniętą lub półzamkniętą księgę hodowlaną oraz ściśle zdefiniowane cechy.

Za rasowe uznaje się zwierzęta, które były hodowane bez domieszki obcej krwi przez wiele pokoleń. Współczesny pies rasowy posiada rodowód udokumentowany w księdze hodowlanej i zarejestrowany w krajowym związku kynologicznym. Każdy klub rasy opracowuje wzorzec – oficjalny opis idealnej budowy i psychiki psa, który pozwala mu pełnić pierwotną funkcję użytkową. HonestDog opiera się na rasach uznanych przez Verband für das Deutsche Hundewesen (VDH) lub Fédération Cynologique Internationale (FCI).

W krajowych organizacjach kynologicznych stosuje się dwa rodzaje rejestracji – księgi zamknięte i otwarte. Zamknięte księgi rodowodowe nie dopuszczają dolewki obcej krwi, co oznacza, że wszystkie osobniki pochodzą od znanych przodków z rodowodami. Skutkiem zamkniętej księgi hodowlanej są jednolite i łatwo rozpoznawalne cechy rasy, takie jak srebrzystoszary kolor wyżła weimarskiego czy krótkie łapy jamnika. Z reguły prowadzi to jednak do ograniczenia puli genowej, wzrostu inbredu wynikającego z mniejszej różnorodności genetycznej oraz wyższego ryzyka chorób dziedzicznych. Otwarte księgi rodowodowe dopuszczają pewien stopień domieszki obcej krwi (outcross) – bywa to powszechne u niektórych ras psów pracujących, gdzie cechy użytkowe są w procesie selekcji ważniejsze niż wygląd.

Odpowiedzialni hodowcy psów rasowych dążą do uzyskania zwierząt o stabilnych i przewidywalnych cechach rasowych – zarówno pod względem eksterieru i wielkości, jak i poziomu energii, zdrowia czy wrodzonych predyspozycji do pracy, takich jak aportowanie lub pasterstwo. Tę spójność hodowcy pielęgnują przez pokolenia, starając się, aby szczenięta jak najbardziej odpowiadały wzorcowi rasy. Naturalna zmienność biologiczna i czynniki środowiskowe nadal odgrywają jednak rolę – nawet przy największych staraniach hodowcy nie każde szczenię wyrośnie na idealnego reprezentanta wzorca.

Nie każdy pies rasowy pochodzi z dobrej hodowli. Same dokumenty rejestracyjne nie dają automatycznej gwarancji, że pies jest zdrowy lub będzie w stanie wykonywać pracę, do której został wyhodowany. Rejestracja służy potwierdzeniu pochodzenia oraz ewidencji rodowodu. Wartość hodowlana i jakość psa zależą od zdrowia i stabilnego charakteru rodziców oraz przodków, warunków odchowu, właściwej opieki weterynaryjnej, odpowiedniego żywienia, a także starannej socjalizacji szczeniąt. Niestety zdarzają się pseudohodowcy rozmnażający psy rasowe w nieetyczny sposób – często wyłącznie dla zysku, fałszując badania genetyczne lub dokumenty, omijając przepisy importowe mające zapobiegać zawlekaniu chorób i odmawiając wzięcia odpowiedzialności w razie wystąpienia problemów zdrowotnych.

Czym jest pies hybrydowy (hybryda)?

Psy hybrydowe są znane co najmniej od lat 50. XX wieku, jednak prawdziwą popularność zyskały na przełomie lat 90. i 2000. W ostatnich latach zainteresowanie nimi gwałtownie wzrosło, szczególnie w przypadku krzyżówek typu „doodle”, u których jednym z rodziców lub przodków jest pudel.

Psy hybrydowe oznacza się powszechnie symbolami F1, F2, F3 lub F1b czy F2b. To uznane oznaczenia z zakresu genetyki i biologii hodowlanej, które pozwalają precyzyjnie rozróżnić poszczególne pokolenia potomne. Standard ten stosuje się nie tylko u psów, lecz uniwersalnie w genetyce oraz hodowli zwierząt i roślin.

Pokolenie rodzicielskie (P) oznacza w 100% czystorasowe osobniki wyjściowe. W naszym przykładzie będzie to czystorasowy labrador (pies A) i czystorasowy pudel (pies B).

Ze skrzyżowania psa A i psa B powstaje pierwsze pokolenie potomne (F1). Przykładowo jest to labradoodle, którego matka to czystorasowy labrador, a ojciec to czystorasowy pudel.

Pokolenie F1b to krzyżówka wsteczna (backcross), niosąca 75% materiału genetycznego psa B i 25% psa A. Powstaje przez skojarzenie psa z pokolenia F1 z czystorasowym osobnikiem wyjściowym (P). Zabieg ten stosuje się w celu utrwalenia cech charakterystycznych dla danej rasy wyjściowej. W przypadku labradoodle F1b jednym z rodziców jest labradoodle (F1), a drugim pudel (P).

Inne typy to krzyżówki wielopokoleniowe (multigen), na przykład kojarzenie dwóch osobników labradoodle z pokolenia F1 (z czego powstaje pokolenie F2) lub F1b.

Poniższa infografika ilustruje układ typowych pokoleń hodowlanych na przykładzie labradoodle:

Dawniej przy łączeniu ras trudno było przewidzieć cechy szczeniąt bez odpowiednich badań. Dzięki powszechnie dostępnym testom genetycznym na wielkość, strukturę sierści czy umaszczenie przewidywalność w planowej hodowli wyraźnie wzrosła. Ponadto krzyżowanie odrębnych ras pozwala połączyć cechy, które nie występują w obrębie jednej zamkniętej populacji, zwiększa heterozygotyczność i zmniejsza ryzyko depresji inbredowej.

Odpowiedzialne programy hodowlane ras hybrydowych (tzw. psów designerskich) stawiają sobie za cel harmonijne połączenie zalet obu ras wyjściowych. Wymaga to równie rygorystycznego podejścia jak hodowla psów czystorasowych: gruntownej wiedzy genetycznej oraz kompleksowych badań weterynaryjnych i testów DNA obojga rodziców pod kątem chorób dziedzicznych typowych dla obu ras.

Niestety wśród osób rozmnażających hybrydy nie brakuje nieetycznych praktyk – zdarza się brak jakichkolwiek badań na obecność chorób uwarunkowanych genetycznie oraz brak odpowiedzialności za stan zdrowia wydanych szczeniąt. Niektórzy nierzetelni hodowcy wprowadzają w błąd, obiecując stuprocentową pewność co do wyglądu psa i reklamując go bezkrytycznie jako „hipoalergicznego”. Tymczasem struktura, jaką ma sierść, ilość alergenów obecnych w złuszczonym naskórku czy ślinie, a także intensywność linienia mogą różnić się nawet u szczeniąt z jednego miotu po pudlu. Brak rzetelnej informacji sprawia, że oczekiwania opiekunów zderzają się z rzeczywistością, co niestety zwiększa ryzyko oddania psa w późniejszym czasie.

Jakie psy znajdziesz na HonestDog?

HonestDog to bezpieczna przestrzeń łącząca wyłącznie odpowiedzialne źródła – bez względu na to, czy interesuje Cię pies rasowy, hybryda czy kundel, szczenię czy pies dorosły, adopcja czy zakup z odpowiedzialnej hodowli.

Naszym celem jest dostarczanie rzetelnej wiedzy, aby ułatwić wybór psa najlepiej dopasowanego do Twoich warunków życiowych – na przykład za pomocą naszego narzędzia Dobierz Rasę. Chcemy wspierać Cię w poszukiwaniu odpowiedniego czworonoga i budować bezpośredni kontakt ze sprawdzonymi opiekunami oraz hodowcami, aktywnie przeciwdziałając pseudohodowlom i nielegalnemu handlowi szczeniętami.

Eliminacja nieodpowiedzialnych rozmnażaczy oraz wspieranie etycznych hodowli i organizacji prozwierzęcych to fundament naszych działań.

Zaangażowanie HonestDog

Umożliwiamy bezpośredni kontakt ze zweryfikowanymi, odpowiedzialnymi opiekunami i hodowcami różnych typów psów. HonestDog weryfikuje miejsca hodowli według jasnych standardów – niezależnie od tego, czy chodzi o psy rasowe, czy hybrydy. Zawsze na pierwszym miejscu stawiamy dobrostan zwierząt, właściwy odchów oraz udokumentowane badania zdrowotne.

Wybór właściwego towarzysza wymaga świadomej i przemyślanej decyzji. W razie pytań chętnie służymy pomocą: info@honestdog.de.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czym różni się biologicznie kundel od psa hybrydowego?

Z biologicznego punktu widzenia wszystkie psy domowe należą do jednego gatunku (Canis lupus familiaris). Kundel powstaje najczęściej przypadkowo lub przez pokolenia z nieznanych ras. Pies hybrydowy (zwany też psem designerskim) pochodzi z celowego, zaplanowanego i udokumentowanego skojarzenia dwóch określonych, najczęściej rasowych psów (np. pudla i labradora retrievera).

Czy kundle i hybrydy są z zasady zdrowsze niż psy rasowe?

Niekoniecznie. Chociaż skrzyżowanie dwóch odrębnych linii genetycznych może obniżyć ryzyko ujawnienia się niektórych recesywnych chorób dziedzicznych (zjawisko heterozji), to jeśli oboje rodzice są nosicielami tych samych predyspozycji genetycznych – takich jak dysplazja stawów biodrowych (HD) – mogą one wystąpić również u kundli i hybryd. O zdrowiu decydują przede wszystkim rzetelne badania rodziców i warunki odchowu.

Czy tak zwane psy typu doodle są w 100% bezpieczne dla alergików?

Nie, nikt nie może dać takiej gwarancji. Reakcje alergiczne wywołują białka obecne w ślinie, moczu oraz naskórku psa, a nie sama sierść. Mimo że wiele krzyżówek z pudlem gubi mniej podszerstka, stężenie wytwarzanych alergenów jest cechą indywidualną każdego zwierzęcia. Z tego względu przed decyzją o zakupie zawsze warto sprawdzić reakcję na konkretnego psa w bezpośrednim kontakcie.

Źródła i literatura uzupełniająca

• Thalmann, O. i in. (2013): Complete Mitochondrial Genomes of Ancient Canids Suggest a European Origin of Domestic Dogs. Science 342(6160), s. 871–874.
• Fédération Cynologique Internationale (FCI): Nomenklatura i wzorce ras uznanych.
• Verband für das Deutsche Hundewesen (VDH): Regulaminy hodowlane i zasady wpisu do ksiąg rodowodowych.